Kako je jedan Srbin snimio veliki požar u Solunu 1917.

by Aleksandra

Priče o povezanosti grčkog i srpskog naroda su brojne… Grci su pomagali Srbima u mnogim situacijama, ali ni Srbi nisu ostali dužni svojoj pravoslavnoj braći. A jedna od priča koja opet govori o povezanosti naša dva naroda i koja svakako zaslužuje da bude napisana je i ova…


Osnivanje fotografskog odeljenja srpske vojske na Krfu

Ugledajući se na francusku vojsku, Vrhovna komanda odlučuje da 1916. godine, dok je srpska vojska boravila na Krfu, osnuje fotografsko odeljenje.

Zapravo su srpski zvaničnici tada shvatili da nema dovoljno kvalitetnih dokumenata o velikom stradanju srpske vojske i naroda najpre prilikom Albanske golgote. Iz tog razloga je Vrhovna komanda tada zvanično donela odluku da bude osnovano Kinematografsko, odnosno Fotografsko odeljenje, a u okviru koga su postojale tri sekcije:

– Umetnička

– Fotografska

– Kinematografska.

Osnovni cilj osnivanja tog odeljenja je bio da svet bude informisan o malom narodu, koji nije posustao u borbi pred mnogo jačim neprijateljem. Iako se srpski narod povukao iz svoje zemlje i prešao Albaniju, te stigao do grčkog ostrva Krf, to je kasnije rezultiralo probojem Solunskog fronta.


Srbi u Solunu

Zvanični dokumenti pokazuju da je 26. maja 1916. godine, dok je srpska vojska prebacivana sa ostrva Krf u Solun, a sa ciljem kasnijeg proboja, Vrhovna komanda izdala naredbu o osnivanju fotografske službe srpske vojske. Tu naredbu je zvanično potpisao general Petar Bojović, tadašnji načelnik Vrhovne komande. Za šefa te službe je postavljen Dragiša M Stojadinović.

Naravno da su se u naredbi našla i uputstva o ponašanju članova svih sekcija, kao i o tome zbog čega je bilo posebno važno voditi računa o izrađenom materijalu, te ni u kom slučaju nije smelo da bude dozvoljeno da on padne u ruke neprijateljima.

Cilj osnivanja svih ovih sekcija je, kao što smo već pomenuli bio informisanje svetske javnosti o borbama srpske vojske, te je trebalo na prvom mestu da se na tim fotografijama i snimcima nađu detalji iz života srpskih vojnika, zatim važni događaji i svečanosti, kao i snimci položaja neprijatelja, te neprijateljski zarobljenici, ali i zverstva koja su tadašnji neprijatelji Srba načinili i stanovništvu i vojnicima.

Preciznija naređenje je general Petar Bojović izdao u Solunu 8. septembra 1916. godine. Pored imenovanja Dragiše M Stojadinovića za šefa fotografske sekcije, tadašnji potporučnik Mihailo Mihailović, inače poznat kao Mika Afrika, je bio proglašen za lice koje je obučeno da snima u Drugoj armiji.


Ko je bio Mika Afrika?

U Beogradu je 1893. godine, od oca Jelenka, rođen Mihailo Mihailović.

Ostao je upamćen kao hrabri srpski ratnik, koji je jedini uspeo da snimi veliki požar u Solunu 1917. godine.

Nakon što je preživeo Albansku golgotu, Mika Afrika je učestvovao i u proboju Solunskog fronta, a kasnije je preživeo i bombardovanje Beograda, te preminuo u svom rodnom gradu 1942. godine od upale pluća.

Otac Mihailov je bio šef seizmološke službe, dok se on ipak posvetio fotografisanju i snimanju filmova.

U Timočku diviziju je Mika Afrika mobilisan kao rezervni pešadijski poručnik. Osnivanjem pomenutih sekcija, on dobija vrlo značajnu ulogu, te zajedno sa šefom fotografske sekcije putuje u Rim, jer je bilo neophodno da pribavi sav materijal za snimanje.

U tadašnjem hotelu „Kragujevac“, koji se nalazio u Solunu je bila smeštena ova sekcija, a koja je pratila brojne aktivnosti Druge armije srpske vojske.

Razlog zbog čega je dobio čin poručnika, 9. decembra 1916. godine jeste upravo snimanje filmova, odnosno najpre zbog odličnog uspeha koji je tom prilikom pokazao i zbog činjenice da je maksimalno koristio filmsku traku, uzevši u obzir da je iskoristio čak 1 210 metara od dostupnih 1 540.

Sav taj materijal je kasnije razvijen u Rimu, a potom je i prikazan publici u Italiji.

Nakon povratka iz Rima u Solun, Mika Afrika i ostali članovi svih sekcija osnivaju laboratoriju za izradu fotografija i filmova. Međutim, slučaj je hteo da ta laboratorija vrlo brzo bude uništena tokom velikog požara, koji je Solun zahvatio avgusta meseca 1917. godine.

Srećom, većina materijala je tom prilikom spašena, a u solunskoj ulici Egnatia se ubrzo našla i nova Mikina laboratorija, koja je bila korišćena za razvijanje i montažu filmova.


Veliki požar u Solunu 1917. godine

U siromašnoj gradskoj četvrti je sasvim slučajno izbio požar, koji se kasnije proširio i prema ostalim delovima grada. Ono što je posebno interesantno jeste da su bogati stanovnici grada mislili da požar neće doći do njihovih kuća i radnji, pa su bili prilično opušteni, iako je veliki požar u Solunu trajao čak 32 sata.

Inače je odličan prikaz ponašanja baš tih bogatijih građana Soluna dat u knjizi Viktorije Hislop „Nit“.

Oko 230 000 ljudi je tada živelo u današnjoj prestonici Grčke Makedonije, a bilans ovog požara jeste izgoreno 9 500 građevina i to prvenstveno kuća u Jevrejskoj četvrti, dok je oko 70 000 stanovnika Soluna tada ostalo bez svojih domova. Čak oko 52 000 solunskih Jevreja je tada izgubilo svoje domove, pa su se vrlo brzo iselili u druge zemlje, kao i oko 11 hiljada muslimana i oko 10 hiljada hrišćana.

Ipak, nisu stradale samo kuće tadašnjih Solunjana, već i zgrada Atinske banke u Solunu, zatim Grčke nacionalne banke i crkva Svetog Dimitrija, ali i mnoge druge značajne građevine.

Budući da je u to doba bila prilično loša infrastruktura u gradu, a da je predgrađe u kome je požar izbio bilo pretrpan prvenstveno trošnim i zbijenim kućama, nije začuđujuće što je požar dobio takve razmere.

Veliki požar u Solunu je trajao od 5. do 7. avgusta 1917. godine.

Pored toga što je infrastruktura bila loša, a nije bilo ni dobro organizovane vatrogasne službe, treba pomenuti da je oko dva meseca pre izbijanja požara u Solunu bila velika suša, a što je rezultiralo i nestašicom vode. Sem toga, duvao je i prilično jak vetar sa severa, što je sve doprinelo da srazmere ovog požara budu toliko velike.

Kada je požar izbio, mnogi građani su mislili da će ulica Egnatia uspeti zbog svoje širine da zaustavi vatru iz Gornjeg grada. Nažalost, to se nije desilo, već je vatra stigla do mora, gutajući pred sobom brojne luksuzne građevine, a potpuno su uništene i tri pravoslavne crkve i to Svetog Dimitrija, Svete Teodore i Svetog Nikole Orfanosa, zatim 16 sinagoga i 12 džamija.

Vrlo brzo nakon gašenja požara, Vlada Elefteriosa Venizelosa je najavila obnovu Soluna i njegovu poboljšanu urbanizaciju. Budući premijer, Aleksandros Papanastasiou je bio zadužen da izabere arhitektu, koji bi trebalo da brine o obnovi Soluna. Francuski stručnjak Ernest Embrar je bio odabran, pa je upravo on i zaslužan za današnji izgled grada.


Kako je jedan Srbin snimio veliki požar u Solunu 1917. godine?

Laboratorija koja je služila Miki Afrike i njegovim saborcima da razvijaju snimljene filmove i fotografije je bila uništena u toku požara.

Uspeo je Mika Afrika da spasi manji broj izrađenih filmova… Međutim, ono što je odmah zatim uradio je učinilo da ostavi neizbrisiv trag u istoriji grada Soluna.

Naime, poneo je svoju kameru i krenuo ulicama ovog grada, snimajući prizore, koji su pretvoreni u desetominutni crno – beli film.

Prvi put je film „Požar u Solunu“ (Η μεγάλη πυρκαγιά της Θεσαλλονίκης) prikazan u Grčkoj 10. oktobra 1982. godine na Internacionalnom filmskom festivalu u tom gradu.

PREPORUČUJEMO

Leave a Comment