Osnivač Instituta za nuklearne nauke u Srbiji

by Aleksandra

Naučnik koji je osnovao beogradski Institut za nuklearne nauke “Boris Kidrič”, a potonji Institut za nuklearne nauke “Vinča”, bio je Srbin rođen u Grčkoj.

Čuveni srpski hemičar, ali i fizičar, Pavle Savić je zaslužan, pored ostalog i za otkrivanje atoma poznatih hemijskih elemenata, a čije jezgro ima različitu atomsku masu, te isti atomski broj, odnosno takozvanih izotopa i to uz korišćenje sporih neutrona, kojima je izvršio bombardovanje atoma urana. Na tome, ali i na mnogim drugim istraživanjima je sarađivao sa ćerkom Marije Kiri, Irenom Žolio – Kiri.

Pavle Savić – biografski podaci

Sticaj okolnosti je bio takav da se 10. januara 1909. godine, Petar Savić nađe sa službom u današnjem grčkom gradu Solunu, te da se upravo na teritoriji današnje Grčke rodi jedan od najučuvenijih srpskih fizičara i hemičara, koji je čak bio predložen i za Nobelovu nagradu, a zajedno sa Irenom Žolio – Kiri, inače ćerkom svetski poznate naučnice, Marije Kiri.

U to doba je Petar, zahvaljujući veterinarskom poslu koji je obavljao, boravio sa porodicom u takozvanoj slobodnoj carinskoj zoni Srbije, tako da se Pavle tamo i rodio.

Kako je bilo takvo vreme, to se porodica Savić često selila, te je Pavle završio niže razrede gimnazije u jednom, a više u drugom gradu, tačnije u Beogradu i u Požarevcu.

Fotografija preuzeta sa sajta

Godine 1932. na beogradskom Prirodno – matematičkom fakultetu je zvanično diplomirao na katedri za fizičku hemiju, a posle čega postaje asistent profesora beeogradskog Medicinskog fakulteta, Dragoljuba K. Jovanovića i to na katedri za fiziku. Upravo je sa pomenutim profesorom, Pavle Savić i objavio svoj prvenac među naučnim radovima, a koji se bavio izučavanjem kalorimetrijskog merenja apsorpcije gama – zračenja elementa radijuma.

Rad sa ćerkom Marije Kiri

Kako je profesor Jovanović imao odlične kontakte sa Marijom Kiri, u čijem je Institutu za radijum u Parizu proveo dosta godina, to on inicira da upravo Savić postane stipendista francuske vlade, te da boravi u institutu ove naučnice 6 meseci tokom 1935. godine. U to doba, na čelu te institucije je bila Irena Žolio – Kiri, ćerka poznate naučnice.

Sa svojim suprugom, Frederikom je Irena neposredno pre toga došla do otkrića veštačke radioaktivnosti, a što je dovelo do toga da 1935. godine postanu nosioci Nobelove nagrade za hemiju.

Kako je u to doba počeo da koristi prethodno dobijenu stipendiju pomenutog instituta, to upravo Pavle Savić nastavlja naučni rad sa Irenom Žolio – Kiri, a vezano za prethodna zapažanja Enrika Fermija, itaijanskog naučnika. Naime, on je zapazio da se javlja problem radiokativnosti, usled delovanja neutrona na hemijski element uran. Baš iz tog razloga njih dvoje odlučuju da sprovedu istraživanje, koje će uključiti bombardovanje atoma tog hemijskog elementa i to takozvanim sporim neutronima. Kao rezultat tog otrkića dolazi do otkrivanja atoma poznatih hemijskih elemenata, koji imaju drugačiju atomsku masu, dok njihovo jezgro ima potpuno isti broj, odnosno takozvanih izotopa.

U Zborniku radova Francuske akademije nauka je 1938. godine objavljen rad ove naučnice, koji je potpisao i Pavle Savić, kao njen saradnik, a koji je bio vezan za istraživanje dejstva koje neutroni imaju na takozvana teška jezgra. Treba naglasiti da je upravo to istraživanje kasnije dovelo do otkrivanja cepanja jezgra elementa urana, što je poznato kao nuklearna fisija, a za šta su zvanično zaslužni Fric Štrasman i Oto Han, nemački naučnici.

Upravo su se oni potrudili da gotovo odmah nakon objavljivanja naučnog rada Irene Žolio – Kiri i Pavla Savića ospore istraživanja, ali su ipak već godinu dana kasnije potvrdili njihovu ispravnost.

Iako su upravo ovo dvoje naučnika bili predloženi za dobitnike Nobelove nagrade, ona je kasnije pripala samo Oto Hanu.

Naučni i istraživački rad

Uz to što je uspeo da dokaže da se neutronskim ozračivanjem urana dobija ne samo hemijski element barijum, nego i takozvani kripton, a što je plemeniti gas, Pavle Savić je uzeo učešće i u izuzetno ozbiljnom eksperimentu, koji je bio organizovan u Institutu u Parizu. Naime, kako bi bile proračunate lančane reakcije do kojih dolazi i u nuklearnom oužju i u nuklearnim reaktorima, bilo je potrebno izvršiti prikladno merenje neutronskog efikasnog preseka, a koje se javlja prilikom cepanja uranovog jezgra, odnosno u toku takozvane fisije.

Društveno – političko angažovanje

Kako je u doba Španskog građanskog rata boravio u glavnom gradu Francuske, to je Pavle Savić pomagao koliko je god mogao svim srpskim dobrovoljcima koji su ili odlazili u taj rat ili se iz njega vraćali.

Postao je i član ćelije Komunističke partije Jugoslavije, koja je funkcionisala u toj zemlji, a nedugo nakon toga se vraća u Beograd i počinje da radi na katedri fizičke hemije, pri farmaceustkom odseku Medinskog fakulteta, kao profesor.

Tokom rata je u Vrhovnom štabu bio glavni vezista i šifrant, te je maksimalno pomagao partizanima.

Za vreme Drugog zasedanja AVNOJ – a, koje se odigralo u Bihaću, 1942. godine, na mestu potpredsednika je bio upravo Pavle Savić.

Ostao je upamćen i po tome što je po naredbi Josipa Broza instlairao radio stanicu, kako bi bila uspostavljena veza sa tadašnjom Moskvom. Nakon bombardovanja Beograda, na Uskrs 1941. godine od strane Nemaca, zgrada u kojoj je bila instalirana ta radio stanica biva porušena, ali nedugo nakon toga, profesor Pavle Savić instalira novu, koja je zvnično bila prva radio stanica koju su koristili partizani.

Neposredno pred završetak Drugog svetskog rata, a prema direktnoj naredbi Josipa Broza Tita, odlazi u Moskvu, kako bi sa tamošnjim timom naučnika, na čelu sa doktorom Petrom Leonidovičem Kapicom radio na stvaranju atosmke bombe.

U periodu od 1971. do 1981. godine je Pavle Savić bio na čelu Srpske akademije nauka i umetnosti, a prethodno je obavljao funkciju predsednika Privrednog saveta Srbije.

Tokom 1957. godine je imao priliku da poseti i japanski grad Hirošimu, na koji su Amerikanci, 06. avgusta 1945. bacili prvu atomsku bombu i tom prilikom odmah ubili preko 100 hiljada ljudi, a preko 250 hiljada njih je stradalo od posledica takvog čina. Ostalo je zabeleženo i da je ovaj veliki srpski naučnik tom prilikom naveo da bi dao sve za to da se njegovo ime nije nikada dovelo u vezu sa okrićem cepanja uranijumovog jezgra, odnosno fisije, što je rezultiralo stvaranjem atomske bombe i stradanjem velikog broja ljudi.

U svojoj 85 – oj godini, 30. maja 1994. godine je čuveni srspki fizičar i hemičar, Nosilac Partizanske spomenice 1941., Pavle Savić preminuo u Beogradu.

PREPORUČUJEMO

Leave a Comment